Aktualności

Prawa własności intelektualnej w branży tłumaczeniowej – tłumacz jako twórca i autor

By 15 listopada 2021 No Comments

Zapraszamy do lektury nowego artykułu opublikowanego na blogu IURIDICO: https://tlumaczenia-prawnicze.eu/prawa-wlasnosci-intelektualnej-w-branzy-tlumaczeniowej-tlumacz-jako-tworca-i-autor/

Według art. 1 ust. 1 z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych: „Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór)”. Natomiast, według art. 2 ust. 1 tej ustawy „Opracowanie cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie […] jest przedmiotem prawa autorskiego bez uszczerbku dla prawa do utworu pierwotnego”.
W świetle powyższych przepisów postrzeganie tłumaczenia jako przejawu działalności twórczej nie powinno wzbudzać jakichkolwiek kontrowersji. I nie wzbudza, ale tylko wśród tłumaczy i prawników zajmujących się prawami własności intelektualnej. W jakże odmienny sposób postrzega tę kwestię spora część odbiorców tej twórczości – a więc widzów i czytelników – pokazała sprawa pretensji zgłoszonych przez Davida Frencha pod adresem serwisu Netflix. Spór dotyczył skorzystania z tłumaczenia „Sagi o Wiedźminie” przy produkcji serialu bez choćby oznaczenia osoby tłumacza w napisach końcowych.
Spór sam w sobie ciekawy i warto zapoznać się z jego szczegółami w rzetelnym artykule przygotowanym przez Sylwię Czubkowską. Jednak najwięcej do myślenia daje dyskusja, która wywiązała się pod jej artykułem. Delikatnie rzecz ujmując pokazała ona, że oczekiwania tłumaczy w zakresie oznaczania autorstwa (nie mówiąc już o tantiemach) nie znajdują zbyt dużego zrozumienia u przeciętnego czytelnika.
Czegóż jednak oczekiwać, skoro nawet w profesjonalnym procesie wydawniczym bywa z tym spory problem. I nie jest to tylko problem polskiego rynku.
Warto zatem przypomnieć i podsumować informacje dotyczące ochrony prawnoautorskiej tłumaczeń oraz innych aspektów dotyczących praw własności intelektualnej w branży tłumaczeniowej i lokalizacyjnej. Trzeba przy tym pamiętać, że wbrew pierwszemu skojarzeniu nie tylko tłumaczenia literackie mają charakter twórczy i indywidualny, a w konsekwencji stanowią utwory. Utworem może być każdy rodzaj tłumaczenia (a w tym tłumaczenia ustne), niezależnie od tematyki czy charakteru materiału źródłowego, a w tym tłumaczenie jego fragmentów. Muszą oczywiście zostać spełnione wymogi przewidziane prawem autorskim, a więc tłumaczenie musi mieć charakter twórczy i indywidualny oraz zostać „ustalone” (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).